Özbekistan'dan ezber bozan hamle: Yapay zekâ için özel bölge
Özbekistan, yapay zekâ ve veri merkezleri için Karakalpakistan'da vergisiz teknoloji bölgesi kuruyor. Düşük enerji maliyetleri, yenilenebilir kaynak teşvikleri ve geniş altyapı yatırımlarıyla ülke 2030'a kadar bölgesel bir dijital merkez olmayı hedefliyor.
Orta Asya’da dijital rekabete yeni bir ivme kazandıran Özbekistan, yapay zekâ ve veri altyapısına büyük yatırım çekmek için kapsamlı bir teşvik programı başlattı. Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle duyurulan plan, ülkenin batısındaki Karakalpakistan bölgesini yüksek teknoloji yatırımları için özel bir üs haline getiriyor. Vergi muafiyetleri, düşük maliyetli elektrik ve yenilenebilir enerji şartlarıyla desteklenen program, halihazırda 85 milyon avronun üzerinde yabancı yatırım ilgisi çekmiş durumda.
Karakalpakistan’ın stratejik seçimi
Aral Denizi’nin dramatik çöküşünden en çok etkilenen Karakalpakistan, yıllardır süren çevresel ve ekonomik zorluklarla biliniyor. Ancak hükümet, bu kez bölgeyi dijital bir dönüşüm merkezi haline getirecek yeni bir sayfa açmayı hedefliyor. Bölgenin serin iklimi, geniş arazi imkânı ve ulusal elektrik şebekesinin kuzeybatı hattında yer alması, büyük ölçekli veri merkezleri için ideal koşullar sağlıyor.
Enerji üretiminin tüketimi yüzde 10–15 oranında aştığı bu hat, veri merkezlerinin en büyük giderlerinden biri olan elektrik maliyetini önemli ölçüde düşürüyor. Yıllık ortalama 12–14°C sıcaklık ise doğal “free cooling” uygulamalarını mümkün kılarak soğutma maliyetlerini ciddi oranda azaltıyor. Su kıtlığının hâkim olduğu bölgede kurulacak tesislerin ise az su tüketen ya da tamamen susuz soğutma teknolojilerine yönelmesi bekleniyor.
Yeni teknoloji ekosistemi hedefi
Dijital Teknolojiler Bakanlığı danışmanı Kamola Sobirova, bölgenin yapay zekâ ve büyük veri altyapısı için “nadir bulunan bir enerji, iklim ve arazi kombinasyonuna” sahip olduğunu belirtiyor. Sobirova’ya göre girişim yalnızca yatırım çekmek değil; aynı zamanda istihdam, destek sektörleri ve bilgi teknolojileri ekosistemi açısından uzun vadeli bir dönüşüm yaratacak.
Karakalpakistan’ın konumu, Kazakistan bağlantıları ve Trans-Hazar koridoruna uzanan fiber optik hatlarla birleştiğinde bölgeyi Avrasya’nın dijital lojistik ağında güçlü bir kavşak noktası haline getiriyor. Bu da yapay zekâ işlem gücü, bulut depolama ve veri hizmetlerinin ihracatı için önemli bir avantaj sağlıyor.
Proje seçiminde hangi kriterler öne çıkıyor?
Hükümet, başvuruları ülkenin uzun vadeli dijital dönüşüm hedefleriyle uyumu açısından değerlendirecek. Yapay zekâ ve bulut teknolojilerinde yüksek ihracat potansiyeli taşıyan, yerel uzman yetiştirme planı sunan ve yenilenebilir enerji kullanımına ağırlık veren projeler önceliklendirilecek.
Ayrıca veri merkezlerinden çıkan fazla ısının sera tarımı gibi alanlarda yeniden kullanılması gibi döngüsel ekonomi yaklaşımları da değerlendirme sürecinin parçası olacak. Amaç, bağımsız sanayi adaları değil; bütünleşik bir yüksek teknoloji ekosistemi yaratmak.
2030 dijital vizyonu: Bölgesel teknoloji üssü
Özbekistan, küresel teknoloji rekabetinde güç kazanmak için kapsamlı bir yol haritası oluşturmuş durumda. Ülke, 2024 Yapay Zekâ Hazırlık Endeksi’nde 188 ülke arasında 70’inci sıraya yükselerek önemli bir atılım gerçekleştirdi. Hükümetin stratejisi, 2030’a kadar:
– 860 milyon avronun üzerinde ek yatırım,
– 10’dan fazla yeni yapay zekâ laboratuvarı,
– üniversiteleri, sanayiyi ve girişimleri birleştiren teknoloji kümeleri,
– 100’ü aşkın yapay zekâ tabanlı proje
gibi hedefler içeriyor.
Ayrıca bilişim hizmetleri ihracatının 4,3 milyar avroya çıkarılması planlanıyor. Ülke, Karakalpakistan merkezli bu yeni teknoloji atağıyla Avrasya’da yapay zekâ ve veri altyapısı rekabetinde güçlü bir oyuncu olma iddiasını artırıyor.
Gözler şimdi Özbekistan’ın bu kapsamlı dönüşümü somut adımlarla nasıl hayata geçireceğine çevrildi.
Kaynak: Haber Merkezi