Yaklaşık 700 yıl önce Avrupa tarihinin en yıkıcı salgınlarından biri olan ve milyonlarca insanın ölümüne yol açan Kara Ölüm’ün ardında, beklenmedik bir doğal olayın bulunabileceği belirlendi. Bilim insanları, 1345 yılı civarında meydana gelen büyük bir volkanik patlamanın, vebaya giden zincirleme reaksiyonu başlatmış olabileceğini söylüyor.
Araştırmalara göre volkanik patlamayla atmosfere yayılan kül ve gazlar, güneş ışığını kısmen engelledi. Bunun sonucunda Avrupa ve Akdeniz havzasında sıcaklıklar art arda birkaç yıl boyunca keskin şekilde düştü, tarımsal verim dramatik biçimde azaldı ve geniş çaplı kıtlıklar yaşandı.
Ağaç halkaları ve buz çekirdekleri ipuçları verdi
Cambridge Üniversitesi ile Leipzig’deki Leibniz Doğu Avrupa Tarih ve Kültür Enstitüsü’nden (GWZO) araştırmacılar, Orta Çağ’daki iklim koşullarını yeniden inşa edebilmek için ağaç halkaları ve buz çekirdeklerinden elde edilen verileri inceledi.
Bu doğal arşivler, 1345 yılı civarında güçlü bir volkanik aktiviteye işaret ederken, sıcaklıkların birkaç yıl boyunca olağan dışı şekilde düştüğünü ortaya koydu. Bu iklim şoku, özellikle Akdeniz bölgesinde tarımı olumsuz etkiledi.
Tahıl ticareti salgını Avrupa’ya taşıdı
Kıtlıkla karşı karşıya kalan kalabalık İtalyan şehir devletleri, açlığı önlemek için Karadeniz çevresindeki bölgelerden tahıl ithal etmeye başladı. Uzmanlara göre bu ticaret ağı, farkında olunmadan vebaya neden olan Yersinia pestis bakterisini taşıyan pirelerin ve kemirgenlerin Avrupa’ya yayılmasına zemin hazırladı.
GWZO’dan ortaçağ iklimi ve epidemiyoloji tarihçisi Dr. Martin Bauch, bu sürecin karmaşık bir gıda güvenliği sistemiyle birleşerek felaketi büyüttüğünü belirtiyor. Bauch, “İtalyan şehir devletleri uzun süredir Akdeniz ile Karadeniz arasında etkin ticaret ağları kurmuştu. Bu sistem açlığı önledi ama istemeden çok daha büyük bir felaketi tetikledi” değerlendirmesinde bulunuyor.
İklim değişikliği ve salgınlar için uyarı
Cambridge Üniversitesi’nden Dr. Ulf Büntgen ise çalışmanın günümüz için önemli dersler içerdiğine dikkat çekiyor. Büntgen, “Vebanın yayılmasına katkıda bulunan faktörlerin aynı anda ortaya çıkması nadir gibi görünse de, küreselleşen dünyada ve iklim değişikliği koşullarında zoonotik hastalıkların pandemiye dönüşme riski artıyor” dedi.
Büntgen, bu durumun özellikle Covid-19 deneyimi göz önünde bulundurulduğunda daha da anlam kazandığını vurguladı.
Kara Ölüm, 1348–1349 yıllarında Avrupa’yı kasıp kavurarak nüfusun neredeyse yarısının ölümüne yol açmıştı. Salgının Orta Asya’da başladığı ve ticaret yolları aracılığıyla yayıldığı düşünülüyor.
Araştırmanın bulguları, Communications Earth & Environment adlı bilimsel dergide yayımlandı.
Kaynak: Haber Merkezi
