ŞİÖ Zirvesi... Devlet başkanları, güvenlik, ekonomi ve diplomasi gündemine ilişkin görüşlerini dile getirdi

Çin'in Tianjin şehrinde devam eden Şanghay İşbirliği Örgütü'nün (ŞİÖ) 25'inci Zirvesi'nde devlet ve hükümet başkanları güvenlik, enerji, yapay zeka ve çok taraflı diplomasi konularını ele aldı. Zirve kapsamında, 'Rusya-Ukrayna arasındaki savaş, Avrupa ülkelerinin yaptırımları ile ABD'nin gümrük tarifeleri, İsrail'in Filistin'e saldırıları ve katliamlar' olmak üzere pek çok konu başlığı öne çıktı.

(ANKARA) - Çin'in Tianjin şehrinde devam eden Şanghay İşbirliği Örgütü’nün (ŞİÖ) 25’inci Zirvesi'nde devlet ve hükümet başkanları güvenlik, enerji, yapay zeka ve çok taraflı diplomasi konularını ele aldı. Zirve kapsamında, “Rusya-Ukrayna arasındaki savaş, Avrupa ülkelerinin yaptırımları ile ABD’nin gümrük tarifeleri, İsrail’in Filistin’e saldırıları ve katliamlar” olmak üzere pek çok konu başlığı öne çıktı.

Rusya ve Çin basınının yanı sıra Batı basını da zirveyi yılın en büyük uluslararası etkinliklerinden biri olarak nitelendiriliyor.

Zirveye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Hindistan Başbakanı Narendra Modi, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan dahil çok sayıda devlet başkanı katılıyor.

Zirvede güvenlik, uyuşturucu ile mücadele, yapay zeka, yeşil sanayi, bilimsel ve teknolojik işbirliği, çok taraflı ticaret ve sürdürülebilir enerji gibi konularda anlaşmalar imzalandı. Zirvede güvenlik tehditlerine ve uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele için merkezler kurulması kararlaştırıldı.

ŞİÖ üyesi devletler, İsrail ve ABD’nin Haziran 2025’te İran’a düzenlediği askeri saldırıları ortak açıklamayla kınadı. Açıklamada, nükleer enerji tesisleri dahil sivil altyapıya yönelik saldırılar, uluslararası hukuk ve BM Şartı’nın ihlali olarak değerlendirildi. Ayrıca, İran nükleer anlaşmasını temel alan BM Güvenlik Konseyi Kararı 2231’in bağlayıcı niteliği teyit edildi.

Filistin meselesine kapsamlı ve adil bir çözümün Batı Asya’da barış ve istikrar için tek uygulanabilir yol olduğu da vurgulandı.

Xi Jinping: "Dünya, kaotik ve iç içe geçmiş bir hale geldi"

Zirve kapsamında düzenlenen Genişletilmiş Oturum’da konuşan Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, “Pekin’in, Batı öncülüğündeki uluslararası düzene alternatif olarak öne çıkardığı bir güvenlik bloğu toplantısında, bölgesel liderleri ‘Soğuk Savaş zihniyetine’ karşı durmaya” çağırdı. Xi Jinping, dünyanın “kaotik ve iç içe geçmiş” bir hale gelmesiyle üye devletlerin giderek daha karmaşık güvenlik ve kalkınma zorluklarıyla karşı karşıya olduğunu söyledi ve şöyle konuştu:

"Gerilere bakıldığında, çalkantılı zamanlara rağmen Şanghay ruhunu uygulayarak başarı elde ettik. Geleceğe bakacak olursak, dünya çalkantı ve dönüşüm yaşarken, Şanghay ruhunu takip etmeye, ayaklarımızı yere sağlam basmaya, ilerlemeye ve örgütün işlevlerini daha iyi yerine getirmeye devam etmeliyiz."

Pekin, bu yıl üye devletlere 280 milyon dolar yardım sağlayacak

Dünyada “eşit ve düzenli çok kutupluluğun” sağlanması çağrısında bulunan Xi Jinping, bloğun “daha adil ve hakkaniyetli bir küresel yönetişim sistemi” oluşturma yolunda çalışması gerektiğini söyledi.

Xi Jinping, Pekin’in bu yıl üye devletlere 280 milyon dolar yardım sağlayacağını ve ŞİÖ bankacılık konsorsiyumuna ise ek olarak 4 milyar dolar kredi vereceğini belirtti.

Küresel ölçekte hayata geçirilen yaptırım ve tarifeleri “zorbalık uygulamaları” olarak nitelendirerek, kınayan Xi Jinping, “ülkesini dünya yönetişiminin yeni lideri” olarak konumlandırdı ve “Birkaç ülkenin ev kuralları diğerlerine dayatılamaz” diye konuştu.

Putin'den Batı ülkeleri ve NATO'ya eleştiri

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de zirvede bugün yaptığı konuşmada, "Batı’yı, Ukrayna’daki savaşın fitilini ateşlemekle" suçladı ve “Moskova’nın saldırısının yıllar süren Batı provokasyonları sonucu gerçekleştiğini” savundu.

“NATO’nun bölgeyi istikrarsızlaştırdığını” vurgulayan Putin, Rusya’nın savaşı başlattığı yönündeki iddiaları reddetti. Putin, “Bu kriz Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısıyla başlamadı, Batı’nın desteklediği ve kışkırttığı bir darbenin sonucunda ortaya çıktı” dedi.

Putin, “Batı’nın, Ukrayna’yı NATO’ya çekme çabalarının savaşın başlıca sebeplerinden biri olduğunu” belirterek, “herhangi bir barış anlaşmasına varılmadan önce Rusya’nın güvenlik kaygılarının giderilmesi gerektiğini” yineledi.

"Ukrayna’da kalıcı ve uzun vadeli bir çözüm için krizin kök nedenleri ele alınmalı"

“Ukrayna’da kalıcı ve uzun vadeli bir çözüm için krizin kök nedenleri ele alınmalıdır” diyen Putin, ağustos ayında ABD Başkanı Donald Trump ile yaptığı görüşmeleri “barışa giden yolu açan” bir adım olarak nitelendirdi.

Putin ayrıca, Çin ve Hindistan’ın diplomatik çabalarını överek, bu girişimlerin “Ukrayna krizinin çözümünü kolaylaştırabileceğini” ifade etti.

Putin, konuşmasında, dünyanın “modası geçmiş Avro-merkezli ve Avro-Atlantik modellerin yerine geçecek bir sisteme” ihtiyaç duyduğuna ilişkin düşüncesini yineledi.

Modi ve Putin'in yakınlığı dikkat çekti

Hindistan Başbakanı Narendra Modi, bugün resmi sosyal medya hesabından Putin ile Rus liderin zırhlı makam aracında çekilen fotoğrafı paylaştı. Rus devlet medyasına göre, Putin ve Modi, resmi ikili görüşmenin başlamasından önce araçta yaklaşık bir saat görüştü. Toplantı öncesinde de Modi ve Putin’in, Xi Jinping’e doğru yürürken el ele tutuştuğu görüldü.

Modi, bugün yaptığı bir başka paylaşımda, “Başkan Putin ile mükemmel bir görüşme yaptım” diyerek, ticaret, gübre, uzay, güvenlik ve kültür dahil olmak üzere “tüm alanlarda işbirliği” konularını görüştüklerini ekledi. Modi, “Özel ve Ayrıcalıklı Stratejik Ortaklığımız, bölgesel ve küresel istikrarın hayati bir sütunu olmaya devam ediyor” dedi.

İran: "Çin ile olan ilişkimize değer veriyoruz"

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Çin’in resmi haber ajansı Xinhua’ya verdiği röportajda, "Çin ve İran'ın ilişkilerini ilerletmeye ve derinleştirmeye devam ettiğini, karşılıklı anlayış ve güvenin istikrarlı bir şekilde arttığını" belirtti. Bekayi, “Bu sürekli gelişen bir ilişki. Çin ile olan ilişkimize değer veriyoruz” dedi ve iki ülkenin ticaret, ekonomi, enerji, tarım ve turizm gibi alanlarda çok sayıda anlaşma imzaladığını ve İran-Çin işbirliğinin geleceği konusunda iyimser olduğunu ifade etti.

“Dünyada artık bazı Batılı ülkelerin, özellikle ABD’nin, gelişmekte olan devletlere karşı uyguladığı tek taraflılık ve zorlayıcı tedbirlerin ortak zorluklar yarattığını” ifade eden Bekayi, “ŞİÖ’nün, küresel Güney ülkeleri arasında etkili bir işbirliği çerçevesi sağlayarak gelişmekte olan ülkelerin çıkarlarını güvence altına alma ve çok taraflılık, hukuk devleti ve BM Şartı’ndan kaynaklanan normatif yapılar temelinde bir uluslararası düzenin sürekliliğini sağlama açısından çok önemli bir rol oynayabileceğini” söyledi.