Suriye'de geçici seçim sistemi yürürlüğe girdi: Halk Meclisi'nin üçte biri Cumhurbaşkanı tarafından atanacak

Suriye'de yayımlanan yeni Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile geçici seçim sistemi resmen yürürlüğe girdi. Kararnameye göre halk, Halk Meclisi'ni doğrudan seçemeyecek; bunun yerine önce delegeleri belirleyecek. Delegelerin yüzde 70'i üniversite mezunlarından, yüzde 30'u ise toplumda etkili kişilerden oluşacak. Kadınlar için en az yüzde 20 kota uygulanacak; şehit aileleri, engelliler ve göçmenler gibi bazı grupların da zorunlu olarak temsil edilmesi gerekecek. Eski rejimle bağlantılı kişiler ise delegeler arasında yer alamayacak.

(ANKARA) - Suriye’de yayımlanan yeni Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile geçici seçim sistemi resmen yürürlüğe girdi. Kararnameye göre halk, Halk Meclisi’ni doğrudan seçemeyecek; bunun yerine önce delegeleri belirleyecek. Delegelerin yüzde 70’i üniversite mezunlarından, yüzde 30’u ise toplumda etkili kişilerden oluşacak. Kadınlar için en az yüzde 20 kota uygulanacak; şehit aileleri, engelliler ve göçmenler gibi bazı grupların da zorunlu olarak temsil edilmesi gerekecek. Eski rejimle bağlantılı kişiler ise delegeler arasında yer alamayacak.

Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara, Halk Meclisi seçimlerinin yürütülmesine ilişkin kapsamlı düzenlemeleri içeren 143 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ni yayınladı. Anayasal Bildiri hükümlerine ve yüksek ulusal çıkarların gerekliliklerine dayandırıldığı belirtilen kararnameyle birlikte, ülkede geçici seçim sistemi resmen yürürlüğe girdi.

Seçimlerin organize edilmesi, adaylık süreçleri, delege oluşumu ve itiraz mekanizmaları gibi alanları kapsayan 13 bölüm ve 54 maddenin yer aldığı kararnameye göre; Halk Meclisi 210 üyeden oluşacak ve bunların üçte ikisi seçimle belirlenecek. Seçim bölgeleri idari yapıya göre oluşturulacak, her bölge en az bir sandalyeye sahip olacak. Üye sayısı ise nüfus dağılımına göre belirlenecek.

Eski rejimle bağlantılılar delegeler arasında yer alamayacak

Kararnamenin sekizinci bölümünde yer alan 21'inci maddeye göre, delege olabilmek için çok sayıda nitelik ve şart aranıyor. Karara göre, delege adaylarının öncelikle 1 Mayıs 2011 tarihinden önce Suriye vatandaşı olması gerekiyor. 2011 yılına ait 49 sayılı kararnamede belirtilen kişiler de bu kapsama dahil ediliyor. Ayrıca adayların nüfus kayıtlarının seçim yapılacak bölgede olması veya 2011 öncesinde en az beş yıl boyunca o bölgede düzenli şekilde ikamet etmiş olması şart koşuluyor.

Delegeler için ayrıca hukuki ehliyet, iyi ahlak ve davranış sahibi olma, en az 25 yaşını doldurmuş olma ve onur kırıcı suçlardan hüküm giymemiş olma şartları aranıyor. Ancak siyasi veya güvenlik temelli suçlar bu kapsam dışında tutuluyor.

Yeni sistem, eski rejimle bağlantılı kişilerin ya da 2011 sonrası siyasi sistemde aktif şekilde yer almış kişilerin delegelikte yer almasına kesin sınırlar getiriyor. Buna göre, 2011’den sonra cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday olanlar ile Halk Meclisi üyeliği yapmış ya da aday olmuş kişiler delege olamayacak. Bu kişilerin üyelik geçmişlerini kesin olarak terk ettiklerini ispatlamaları halinde istisnalar söz konusu olabilecek.

Delegelerde kadın kotası zorunlu

Delegeler oluşturulurken, her seçim bölgesi için "Yetenekler" (üniversite mezunları) ve "Seçkinler" (toplumda sosyal etkisi olan bireyler) kategorileri belirlendi. Delegelerin yüzde 70’i yeteneklerden, yüzde 30’u ise seçkinlerden oluşacak. Ayrıca kadınların en az yüzde 20 oranında temsil edilmesi, şehit aileleri, engelliler, göçmenler gibi grupların da delegeler arasında yer alması zorunlu kılındı.

Halk Meclisi üyeliğine adaylık yalnızca delegeler arasından mümkün olacak ve adaylar, delegeler arasında propaganda yapabilecek. Propaganda dönemi alt komitenin kesin aday listesini açıklamasıyla başlayacak ve oy verme gününden 24 saat önce sona erecek. Adayların propaganda programlarında özgeçmişleri ve ulusal vizyonları yer alacak, ayrımcılığa, iftiraya, karalamaya ve kamu kaynaklarının kullanımına kesinlikle izin verilmeyecek. Tüm komiteler, adaylara eşit mesafede ve tarafsız şekilde yaklaşmakla yükümlü olacak.

Vekaleten oy kullanmak yasak

Seçim merkezleri bölge yönetim merkezlerinde kurulacak ve seçim günü oy verme işlemi üç saat sürecek. Gerekirse bu süre uzatılabilecek. Oy verme gizli ve doğrudan yapılacak; kararnamede vekaleten oy kullanmak kesinlikle yasaklandı. Oy sayımı seçim günü sonunda başlayacak ve kesintisiz tamamlanacak. Eşit oy alan adaylar arasında ikinci tur yapılacak ve sonuçlar açıklandıktan sonra üç gün içinde itiraz hakkı olacak. İtirazlar, her vilayette kurulan ve yargıçlardan oluşan İtiraz Komiteleri tarafından beş gün içinde karara bağlanacak.

Seçim sonuçları ve tutanaklar Yüksek Komite tarafından Cumhurbaşkanlığına sunulacak. Nihai kararnameyle Cumhurbaşkanı, seçim sonuçlarını ve kendi atadığı üyeleri ilan edecek. Meclisin ilk oturumu, seçim kararının ilanından sonraki yedi gün içinde yapılacak. En yaşlı üye oturumu yönetecek, en genç üye kâtiplik yapacak. Tüm üyeler anayasal yemin ederek göreve başlayacak. Yemin etmeyenlerin üyeliği düşecek ve yerlerine yedekler atanacak.

Seçim sürecinde işlenen suçlara karşı ciddi yaptırımlar öngören kararnamede, bu kapsamda işlenen suçlara normal cezaların iki katı uygulanacak. Ayrıca devlet çalışanı olup Meclis üyeliğine seçilenler, görev süresi boyunca ücretsiz izinli sayılacak ancak hakları korunacak. Seçim merkezlerine sadece seçmenler, adaylar ve basın girebilecek, silah taşımak yasak olacak. Yüksek Komite, seçim sürecini izlemeleri için diplomatik misyonlar ve uluslararası gözlemcileri davet edebilecek.