Alzheimer’ın beynin içinde yıllar boyunca sessizce ilerlediği, hastalar ilk belirtileri fark ettiğinde geri dönüşün büyük ölçüde zorlaştığı uzun süredir biliniyor. Yeni bir araştırma ise, hastalığın henüz semptom vermediği dönemde yükselen bir proteinin hedef alınması halinde Alzheimer’ın ilerlemesinin durdurulabileceğini veya yıllarca geciktirilebileceğini gösterdi.
Bilim insanları, Alzheimer hastalarında yüksek seviyelerde görülen TSPO adlı proteinin hastalık başlamadan önce yükseldiğini ve beyindeki iltihaplanmayı tetiklediğini saptadı. Araştırmaya göre bu proteini baskılayacak ilaçlar, belirtiler ortaya çıkmadan hastalığın önünü kesebilecek bir tedavi yaklaşımına dönüşebilir.
TSPO proteini semptomlardan yıllar önce yükseliyor
Acta Neuropathologica’da yayımlanan araştırmada, TSPO proteininin hafıza kaybı ya da bilişsel gerileme başlamadan önce beyinde tespit edilebildiği belirtildi. Florida Uluslararası Üniversitesi’nden çalışmanın yazarı Tomás R. Guilarte, “TSPO’yu erken aşamalarda tespit edebilirsek semptomları 5–6 yıl geciktirmek mümkün olabilir” dedi.
Guilarte, bu gecikmenin hastaların yaşam kalitesini önemli ölçüde artırabileceğini, Alzheimer’ın yıkıcı etkilerinin daha geç ortaya çıkmasını sağlayabileceğini belirtti.
Protein beyin iltihabını tetikliyor
Bilim insanlarına göre TSPO seviyeleri normal şartlarda beyinde oldukça düşük düzeydedir. Ancak beyin iltihabı başladığında bu protein hızla yükseliyor. Araştırmacılar, TSPO’nun beynin içindeki ilk yükselme zamanını ve bölgesini daraltarak proteinin Alzheimer’ın başlangıcındaki rolünü daha net şekilde tanımladı.
Çalışmada TSPO’nun, Alzheimer’ın temel belirtilerinden biri olan amiloid plakların dağılmaya başladığı dönemle aynı anda yükseldiği görüldü. Bu durum, proteinin hastalığın seyrinde tetikleyici bir faktör olabileceğini gösteriyor.
Mikrogliya hücreleri uyarıyı gönderiyor
İleri analizlerde bilim insanları, TSPO sinyallerinin nöronları korumakla görevli mikrogliya ve astrosit hücreleri tarafından üretildiğini belirledi. En yoğun TSPO sinyalinin amiloid plaklara en yakın mikrogliya hücrelerinden geldiği görüldü.
Guilarte, “Mikrogliyalarda bir şeylerin ters gittiğini düşünüyoruz. Plakları temizlemek yerine sürekli TSPO sinyali gönderiyorlar. Bu, nöroinflamasyonu körükleyen bir döngüye dönüşüyor” ifadelerini kullandı.
Genç yaşlarda bile iz bırakıyor
Araştırmada TSPO sinyallerinin farelerde 1,5 aylık dönemde bile görüldüğü açıklandı. Bu dönem, insanlarda 18–20 yaş aralığına denk geliyor. Bu bulgu Alzheimer’ın sadece yaşlılık hastalığı olmadığını; beyinde onlarca yıl süren bir süreç olarak ilerlediğini ortaya koyuyor.
Bilim insanları Kolombiya’da genç yaşlarda semptom gösteren ve 50’li yaşlarında yaşamını yitiren nadir Alzheimer hastalarının bağışlanan beyin örneklerinde de aynı TSPO modelinin görüldüğünü bildirdi.
Kişiye özel tanı ve tedavi için kritik bir adım
Araştırmanın yazarlarından Daniel Martinez-Perez, Alzheimer’ın hâlâ çoğunlukla yaşlılık hastalığı olarak görüldüğünü, bunun da teşhis zamanı açısından büyük gecikmelere yol açtığını söyledi. Martinez-Perez, “Gerçek şu ki hastalık teşhisten onlarca yıl önce başlıyor” diyerek erken biyobelirteç keşfinin önemine dikkat çekti.
Bilim insanlarına göre her yeni biyobelirteç, doktorların kişiye özel ve daha etkili tedavi protokolleri geliştirmesine bir adım daha yaklaştırıyor.
Kaynak: Haber Merkezi
