Uzmanlar uyardı: Kış depresyonu belleği ve dikkati felç ediyor
Kış aylarında azalan ışık, sadece ruh halini değil, konsantrasyon ve bellek gibi bilişsel fonksiyonları da etkiliyor. Uzmanlar, SAD'ın melatonin ve serotonin dengesini bozduğunu belirtiyor. Bu durumdan köpeklerden ineklere kadar tüm canlıların etkilendiği ortaya çıktı.
Günlerin kısalması ve güneş ışığının azalmasıyla birlikte tetiklenen mevsimsel duygudurum bozukluğu (SAD), halk arasında bilinen adıyla "kış depresyonu", ruh sağlığını tehdit etmeye devam ediyor. Uzmanlar, sonbaharın sonlarından başlayıp kış ortasına kadar etkili olan bu depresyon türünün, sadece çökkünlük ve yorgunluk hissi yaratmakla kalmadığını, aynı zamanda konsantrasyon ve bellek gibi bilişsel fonksiyonları da ciddi ölçüde olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor. SAD’ın kesin nedeni bilinmemekle birlikte, ışık eksikliğinin en güçlü tetikleyici olduğu kabul ediliyor.
Kış depresyonu sadece ruh halini bozmuyor
Harvard Üniversitesi’nin yayınlarına göre, SAD tanısı konabilmesi için kişilerin en az iki yıl üst üste sonbahar-kış aylarında majör depresyon belirtileri göstermesi gerekiyor. Bu belirtiler arasında umutsuzluk, değersizlik hissi, daha önce keyif alınan aktivitelerden uzaklaşma, iştah ve kilo değişiklikleri, huzursuzluk veya aşırı yorgunluk bulunuyor. Ancak uzmanlar, kış depresyonunun etkisinin sadece duygusal alanda kalmadığına dikkat çekiyor. Işık eksikliği nedeniyle ortaya çıkan çökkünlük hali, öğrencilerin ve çalışanların bilişsel performansını düşürerek günlük yaşam kalitesini doğrudan etkiliyor.
Beyin kimyası ve sirkadiyen ritim çöküşü
Uzmanlara göre azalan güneş ışığı, beynin biyolojik saati olan sirkadiyen ritmi düzenleyen hipotalamusu doğrudan etkiliyor. Işık miktarının azalması, uyku hormonu olan melatoninin aşırı salgılanmasına yol açıyor. Aynı zamanda mutluluk, canlılık ve zindelikle ilişkilendirilen serotonin düzeylerinin düşmesine neden oluyor. Bu kimyasal dengesizlik, sürekli yorgunluk, aşırı uyku hali, karbonhidratlı yiyeceklere yönelme, cinsel isteksizlik ve sosyal çevreden çekilme gibi bir dizi olumsuz davranış modelini tetikliyor. Kış depresyonunun kuzey bölgelerde daha sık görülmesi ve aile öyküsünün riski artırması, biyolojik temelli bir bozukluk olduğunu kanıtlıyor.
Tedavide ilaçların yanı sıra, beynin 10 bin lüks şiddetindeki parlak beyaz ışığı güneş ışığı gibi algılamasını sağlayan ışık terapisi öne çıkıyor. Ayrıca davranışsal psikoloji, motivasyonu artırmak için yapılandırılmış aktiviteler ve "vücut ikilemesi" (görevleri başka biriyle paralel yapma) gibi sosyal çözümlerin de faydalı olduğunu gösteriyor.
En yakın dostlarımız da kışa yenik düşüyor
Kış depresyonundan etkilenenler sadece insanlar değil; hayvanlar da benzer biyolojik ve çevresel faktörlerden etkileniyor. Veteriner davranış uzmanı Scott Sheaffer’a göre, köpeklerde gözlenen mevsimsel depresyon belirtileri insanlardakiyle paralellik gösteriyor. Gün ışığının azalması köpeklerde de melatonin üretimini etkileyebiliyor.
Köpeklerdeki durgunluk, oyun ve yiyeceğe ilgide azalma, sosyal geri çekilme gibi belirtiler depresyonu işaret edebiliyor. Ancak uzmanlar, öncelikle fiziksel bir rahatsızlığın (ağrı veya sindirim sorunları gibi) elenmesi gerektiğini hatırlatıyor. Ayrıca köpeklerin, sahiplerinin ruh haline de son derece duyarlı olduğu biliniyor. İnsanların kışın daha hareketsiz olması ve yürüyüşleri azaltması, köpeklerde anksiyete ve sıkıntıya yol açabiliyor.
Uzmanların köpekler için ortak önerisi ise fiziksel aktivite ve zihinsel uyarım sağlamak. Kötü hava koşullarında bile kısa yürüyüşler ve zeka geliştirici puzzle oyuncakları, hayvanların motivasyonunu artırıyor. USA Today’e konuşan Veteriner Danielle Bernal, büyük şehirlerde "kış depresyonuna giren" çok sayıda köpek vakası gördüklerini, rutinleri bozmamak gerektiğini belirtiyor.
Rus inekleri neden sanal gerçeklik gözlüğü taktı
Kış depresyonuyla mücadele, insan ve evcil hayvanların ötesine geçerek çiftlik hayvanlarına kadar uzanıyor. Özellikle kışların sert geçtiği Rusya’da, veterinerler ülkenin 20 milyonluk büyükbaş hayvan popülasyonunun kış depresyonundan kolaylıkla etkilendiğini tespit etti.
Bu soruna sıra dışı bir çözüm arayan bir grup bilim insanı, inekleri depresyondan korumak amacıyla sanal gerçeklik (VR) gözlükleri tasarladı. Araştırmacılar, ineklerin kırmızı rengi diğer renklere göre daha iyi algıladığı bilgisinden yola çıkarak, gözlüklerde yeşil, yazlık çayırlara odaklanan görseller kullandı. Uygulama sonucunda, hayvanların duygudurumlarında iyileşme görüldü. Bu deney, mevsimsel ışık eksikliğinin biyolojik etkilerinin canlı türleri arasında ne denli evrensel olabileceğini kanıtladı.
Kaynak: Haber Merkezi