Diller, yalnızca iletişim aracı değil; aynı zamanda milletlerin kimliğini, kültürünü, varlığını temsil eden en güçlü sembollerdir. Bir dilin itibarı, o dili konuşan milletin dünya sahnesindeki konumu ile doğrudan bağlantılıdır. Bugün, Birleşmiş Milletler’in resmi dilleri arasında yer alan İngilizce, Fransızca, İspanyolca, Çince, Rusça ve Arapça, aslında bu dillerin konuşulduğu toplumların nüfus gücü ya da kültürel zenginliğinden çok, tarihin ve siyasetin şekillendirdiği dengelerin bir sonucudur.
Peki, 100 milyondan fazla insan tarafından konuşulan, köklü bir medeniyet dili olan Türkçe neden hâlâ bu listede yok?
Birleşmiş Milletler’in “Dil İmtihanı”
BM’nin kuruluş felsefesi barış, eşitlik ve adalet üzerine inşa edilmiştir. Ancak iş diller konusuna geldiğinde, adalet terazisi aynı hassasiyetle çalışmıyor. Resmi diller listesi, 1945’teki güç dengelerinin bir yansımasıdır. İkinci Dünya Savaşı’nın galipleri ve onların jeopolitik etkisi, hangi dillerin “dünya dili” kabul edileceğini belirlemiştir. Oysa o tarihten bu yana dünya çok değişti.
Bugün Türkçe, yalnızca Türkiye’de değil; Azerbaycan’dan Kazakistan’a, Kırgızistan’dan Özbekistan’a, Balkanlardan Orta Doğu’ya kadar milyonlarca insanın anadilidir. Diaspora sayesinde Avrupa’da da milyonlarca Türkçe konuşan insan yaşamaktadır. Yani Türkçe’nin coğrafi yayılımı ve demografik gücü, birçok BM resmi dilinden daha geniştir.
Tarihî Gafletin Bedeli
Ne yazık ki biz bu konuda geç kaldık. Türkiye’nin ve Türk dünyasının uzun yıllar boyunca içine kapanık siyaset izlemesi, dilimizi uluslararası arenada hak ettiği yere taşıyamadı. “Biz bize yeteriz” anlayışı, Türkçe’nin potansiyelini sınırladı. Oysa Fransızca’nın Afrika’daki etkisi, İngilizce’nin küresel ticaret ve eğitimdeki hâkimiyeti, Arapça’nın İslam dünyasıyla kurduğu bağ; hepsi devlet politikasıyla desteklenmiştir.
Bugün hâlâ BM kürsüsünde Cumhurbaşkanımız konuşma yaptığında ardı ardına kulaklık takılıyor, cümleler önce İngilizce’ye çevriliyor, sonra diğer dillere aktarılıyor. Peki neden doğrudan Türkçe’den çevrilmesin? Bunun tek sebebi var: Biz bugüne kadar bu talebi güçlü biçimde dile getirmedik.
Türkçe’nin Diplomatik Gücü
Oysa Türkçe sadece bir iletişim dili değil; aynı zamanda siyasi, kültürel ve ekonomik bir bağdır. Türk Devletleri Teşkilatı ile giderek güçlenen iş birliği, enerji koridorları, ticaret hacmi ve stratejik ortaklıklar, Türkçe’yi doğal bir bölgesel diplomasi dili haline getiriyor.
Unutmayalım, Kazakistan’da bir bürokrat da, Azerbaycan’da bir iş insanı da, Kırgızistan’da bir akademisyen de Türkçe ile bağ kurabiliyor. Bu ortaklık, Çinceden, Rusçadan ya da Fransızcadan daha sahici, daha içten bir bağdır. Türkçe’nin BM’de resmi dil olması, aslında Türk dünyasının ortak sesi olması demektir.
“Dil” Bir Egemenlik Meselesidir
Bir dilin uluslararası kurumlarda kabul görmesi, yalnızca dilsel bir mesele değildir; egemenlik ve prestij meselesidir. Nasıl ki bayrak bir milletin sembolüyse, dil de aynı şekilde onun bağımsızlık göstergesidir. Bugün BM’de Türkçe’nin olmaması, Türk dünyasının küresel siyasette hak ettiği etkinliği kazanamamasının bir yansımasıdır.
Eğer 100 milyondan fazla insanın konuştuğu bir dil BM kürsüsünde resmi statüyle temsil edilmiyorsa, burada ciddi bir eksiklik var demektir. Ve bu eksikliği gidermek, başta Türkiye olmak üzere bütün Türk devletlerinin tarihi bir sorumluluğudur.
Türkçe’yi Dünya Dil Haritasına Taşımak
Artık diplomasi masasında güçlü bir irade ortaya koymanın zamanı geldi. Türk Devletleri Teşkilatı, bu konuda ortak hareket edebilir. Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan; hepsi birlikte BM Genel Kurulu’na resmi başvuru yapmalıdır. Çünkü Türkçe, sadece bir ülkenin değil, bütün bir coğrafyanın sesidir.
Bugün adım atmazsak, yarın yine İngilizce’nin, Fransızca’nın, Rusça’nın gölgesinde kalacağız. Oysa biz, Orhun Yazıtları’ndan bugüne taşıdığımız bu kadim dili dünya sahnesine çıkarmak zorundayız.
Unutmayalım:
Türkçe, Birleşmiş Milletler’de resmi dil olmayı fazlasıyla hak ediyor. Şimdi mesele sadece bunu yüksek sesle dile getirmek ve masaya yumruğu vurmaktır.
